مدل دارایی سبک و آینده تولید قراردادی | اپیزود ۶

تولید قراردادی چگونه کار می کند؟

در تولید قراردادی، یک شرکت می گوید:

ایده، محصول و برند متعلق به من است؛ اما اجرای تولید را به کارخانه ای می سپارم که تجهیزات، نیروی انسانی، مجوز و ظرفیت آماده دارد.

این مدل فقط درباره کاهش هزینه نیست. موضوع مهم تر، انعطاف پذیری است؛ اینکه کسب و کار بتواند متناسب با تغییرات بازار، محدودیت های تامین یا شرایط پیش بینی نشده، سریع تر تصمیم بگیرد و خودش را با وضعیت جدید هماهنگ کند.

همین جا تفاوت مالکیت و دسترسی مهم می شود. همیشه لازم نیست مالک یک ظرفیت باشید تا بتوانید از آن استفاده کنید.

ظرفیت به عنوان سرویس

در این اپیزود این ایده را با عبارت ظرفیت به عنوان سرویس یا Capacity as a Service توضیح می دهم.

منطق ساده است: ظرفیت تولید را مانند یک قابلیت قابل دسترسی ببینیم. لازم نیست مالک همه دستگاه ها، خطوط و زیرساخت ها باشیم؛ کافی است بتوانیم به شکل حرفه ای و کنترل شده از ظرفیت آماده دیگران استفاده کنیم.

در ادبیات جدیدتر تولید نیز مفهوم Manufacturing-as-a-Service برای دسترسی بر اساس تقاضا به منابع و قابلیت های تولید مطرح شده است.

اگر از سمت کارخانه به موضوع نگاه می کنید، در اپیزود فروش ظرفیت تولید درباره این صحبت کرده ام که چگونه خود توان عملیاتی کارخانه می تواند به یک پیشنهاد قابل ارائه به بازار تبدیل شود.

این مدل در ایران چه معنایی دارد؟

وقتی این موضوع را وارد فضای صنعت ایران می کنیم، یک نکته مهم خودش را نشان می دهد: ظرفیت تولید همیشه به طور کامل مورد استفاده قرار نمی گیرد.

ممکن است:

• خط تولید وجود داشته باشد؛
• دستگاه وجود داشته باشد؛
• نیروی انسانی آماده باشد؛
• اما سفارش کافی وجود نداشته باشد؛
• یا حجم سفارش ها آن قدر نوسان داشته باشد که خط تولید به طور کامل پر نشود.

در بعضی مجموعه ها سوله یا تجهیزات نیز ممکن است به شکل های دیگری مورد استفاده قرار گیرند یا در اختیار مجموعه دیگری قرار بگیرند. درباره این مدل ها می شود جداگانه و با جزئیات بیشتری صحبت کرد.

وجود ظرفیت خالی کارخانه از یک طرف برای صاحب کارخانه هزینه ایجاد می کند؛ چون بخش زیادی از هزینه های ثابت همچنان برقرار است. از طرف دیگر، برای کسی که می خواهد وارد بازار شود اما نمی خواهد از صفر کارخانه بسازد، همین ظرفیت می تواند تبدیل به یک امکان همکاری شود.

یک طرف می تواند بازار، ایده، محصول و برند داشته باشد و طرف دیگر دستگاه، زیرساخت و توان اجرایی.

وقتی این دو طرف درست به هم متصل شوند، تولید بدون کارخانه معنا پیدا می کند.

تولید بدون کارخانه، تولید بی کیفیت نیست

تولید بدون کارخانه به معنی تولید بی کیفیت یا بی مسئولیت نیست.

اتفاقا اگر درست اجرا شود، می تواند مدلی حرفه ای و هوشمندانه برای استفاده از زیرساخت موجود باشد.

البته این مدل مثل هر مدل دیگری چالش های خودش را دارد. یکی از مهم ترین چالش هایی که در بازار ما وجود دارد، اعتماد است.

بسیاری از صاحبان برند می پرسند:

• اگر فرمول یا ایده ام را به کارخانه بدهم، از کجا معلوم از آن سوءاستفاده نشود؟
• از کجا معلوم کیفیت قربانی نشود؟
• از کجا معلوم محصولی که برای من تولید می شود دقیقا همان چیزی باشد که می خواهم؟
• وقتی محصول متعلق به خود کارخانه نیست، آیا به اندازه کافی برای کیفیت آن حساس خواهد بود؟

این سوال ها کاملا به جا هستند.

قرارداد، شفافیت و کنترل کیفیت

برای اینکه این مدل واقعا جواب بدهد، باید حرفه ای عمل کنیم.

یعنی:

• قرارداد دقیق و حساب شده داشته باشیم؛
• استانداردهای کیفیت را شفاف تعریف کنیم؛
• محرمانگی اطلاعات را جدی بگیریم؛
• روش کنترل و تایید کیفیت را مشخص کنیم؛
• و در صورت نیاز، ناظر مستقل کیفیت داشته باشیم.

البته همه این موارد در بستری از اعتماد معنا پیدا می کنند.

تولید بدون کارخانه، بدون قرارداد حرفه ای، نظم، اعتماد و شفافیت، عملا نمی تواند همکاری پایداری بسازد.

مالکیت کمتر، مدیریت هوشمندانه تر

وقتی این موضوعات را کنار هم می گذارم، یک نتیجه برایم روشن می شود:

همیشه برنده کسی نیست که دارایی بیشتری دارد؛ مهم این است که چه کسی بهتر می تواند ظرفیت ها را مدیریت و به نیاز بازار متصل کند.

در چنین مدلی باید بتوانیم:

• ظرفیت ها را شناسایی کنیم؛
• نیاز واقعی بازار را بفهمیم؛
• میان بازار و تولید اتصال ایجاد کنیم؛
• فرصت مناسب را انتخاب کنیم؛
• و سریع تر و دقیق تر تصمیم بگیریم.

این نگاه در ایران هم می تواند مهم باشد.

اگر یاد بگیریم ظرفیت های خالی را ببینیم، تولید را فقط به معنی ساخت کارخانه ندانیم و بتوانیم مدل همکاری را حرفه ای طراحی کنیم، مسیرهای بیشتری برای ورود به بازار و توسعه محصول خواهیم داشت.

جمع بندی

اگر بخواهم حرف این اپیزود را خیلی خلاصه بگویم، شاید برای شروع یک کسب و کار تولیدی لازم نباشد اولین تصمیم شما ساخت کارخانه باشد.

گاهی باید ابتدا به ظرفیت هایی نگاه کنید که همین حالا وجود دارند؛ به کارخانه ای که دستگاه، نیروی انسانی و توان تولید دارد اما بخشی از ظرفیتش مورد استفاده قرار نگرفته است.

از طرف دیگر، داشتن ظرفیت آماده به تنهایی کافی نیست. باید بتوان میان محصول، بازار، کارخانه، قرارداد، کیفیت و اعتماد یک مدل همکاری واقعی ساخت.

در اپیزودهای بعدی بیشتر سراغ بخش های عملی این مسیر می رویم:

• چطور کارخانه مناسب پیدا کنیم؟
• هنگام طراحی همکاری به چه نکاتی توجه کنیم؟
• چطور این مدل را در بازار ایران عملی کنیم؟
• و چطور ریسک های آن را مدیریت کنیم؟

تولید قراردادی یک مسیر یادگیری و تجربه است. در این اپیزود تلاش کردم تصویر کلی این مدل و فرصت پشت آن را روشن کنم؛ اما بخش های اجرایی زیادی باقی مانده که باید قدم به قدم بازشان کنیم.

پیشنهاد می کنم به کانال تلگرام و صفحه پادکست در کست باکس هم سر بزنید. اپیزودهای قبلی آنجا آرشیو شده اند و شنیدن آن ها کمک می کند تصویر کامل تری از این بحث داشته باشید.

خیلی ممنون که تا اینجا همراه من بودید.

تا اپیزود بعد، مراقب خودتان باشید و مثل همیشه ظرفیت های اطرافتان را جدی بگیرید.

خدانگهدار.